Trích “ Dạy - học văn, tiếng nói người trong cuộc” của tác giả Lê Văn Vy
(Đăng trên báo Giáo dục & Thời đại)
Lâu nay có một số ý kiến cho rằng: Chương trình Văn THCS, THPT, BTTH ôm đồm, quá tải. Ý kiến phản hồi ấy không chỉ từ người ngoài cuộc mà cả những người trong cuộc đang thực thi chương trình cũng phàn nàn…GV thường băn khoăn khi dạy - học phần tác giả văn học như: Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh trong giới hạn một tiết (45 phút) như thế nào để khỏi cháy giáo án? Dạy học những tác phẩm như trích đoạn trường ca: “ Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm, “ Bên kia sông Đuống” của Hoàng Cầm vv…trong 45 phút, khi mà chỉ mỗi đọc hết tác phẩm 1 lượt đã bay vèo 8 đến 10 phút?
Những lúng túng ấy chưa hẳn do chương trình mà chủ yếu do ứng xử của GV. Những lỗi thường gặp do ôm đồm, “ thấy cây không thấy rừng” dẫn đến dạy bao nhiêu cũng không đủ, không nắm được cái tinh tuý của tác phẩm nên rất đỗi lúng túng không phải hiếm thấy trong giờ giảng của một số đồng nghiệp.
Mỗi tác phẩm văn học được đưa vào chương trình có mục tiêu, yêu cầu cần đạt. Chúng ta không thể dạy hết tất cả những vấn đề đặt ra trong tác phẩm trong giới hạn thời gian cho phép. Lượng hoá tri thức cho mỗi đối tượng trong khoảng thời gian hạn chế là một điều hết sức cần thiết. Cho nên trong giáo án phần mục đích yêu cầu cần đạt hết sức quan trọng. Xác định được yêu cầu tối đa và tối thiểu trong một tiết dạy là việc làm có ý nghĩa quan trọng cho một tiết dạy - học. Rất tiếc là khi soạn giáo án, không mấy GV chúng ta vạch ra được mục đích, yêu cầu sát hợp và bám sát mục đích yêu cầu trong suốt thời gian lên lớp. Đi xa mục đích yêu cầu, khó lòng có thể lựa chọn được những kiến thức căn bản nhất, cốt lõi nhất.
Mặt khác những tác phẩm văn chương tinh tuý, hấp dẫn khai thác mãi cũng không hết. Vấn đề không phải dạy tất cả, mà gợi mở cho học sinh, thắp sáng trong các em lòng khát khao hiểu biết để khi giờ giảng kết thúc lòng ham mê khám phá sáng tạo lại bắt đầu. Dạy học điều quan trọng không phải là đưa ra tất cả vốn kiến thức của thầy vào học sinh mà quan trọng hơn là khơi dậy ở HS lòng say mê, cảm hứng sáng tạo, những xúc cảm tình cảm thông qua vẻ đẹp của hình tượng văn học và ngôn ngữ. Lòng nhiệt thành của thầy cô giáo muốn nhồi nhét tất cả cho HS có thể là một trong những nguyên cớ sâu xa cần cảnh báo!...
Đối với một bài giảng , chúng tôi luôn đặt và giải quyết những câu hỏi sau đây: Dạy - học cái gì? (Nội dung) và dạy - học như thế nào? (phương pháp) Vấn đề/ Nội dung cơ bản của tác phẩm là gì? Đâu là đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm? Nếu dạy - học trong 2 tiết lựa chọn vấn đề gì? Nếu dậy trong 1 tiết hay 30 phút lựa chọn vấn đề gì? Trước mỗi tác phẩm văn học bao giờ tôi cũng đặt ra một câu hỏi: Nếu vắn tắt một câu về tác phẩm là câu gì?... Những câu hỏi tưởng là cũ nhưng lại gợi trong thầy, cô giáo những tìm tòi, sáng tạo, những suy nghĩ mạch lạc và thấu đáo. Theo hướng đó, đoạn trích “ Trao duyên” cốt lõi là: Trao duyên nhưng không trao tình. “Độc Tiểu Thanh ký” không chỉ khóc cho Tiểu Thanh, cho những kiếp tài hoa bạc phận mà khóc mình với nỗi cô độc muốn được chia sẻ… Vấn đề đặt ra của “ Mùa lạc” là hồi sinh của đất nước sau chiến tranh là “ ở đời không có đường cùng…Vấn đề là vượt lên ranh giới của chính mình”. Còn “ Vợ nhặt”: “ Trong chết chóc không nghĩ về chết chóc mà nghĩ về sự sống”. “Vợ nhặt” do vậy là bài ca của sự sống. Mỗi người bằng sự trải nghiệm và tâm thế tiếp nhận của riêng mình mà có cách tiếp cận tác phẩm riêng không ai giống ai. Cách tiếp cận theo hướng tinh giản của chúng tôi cũng chỉ là một cách mà chúng tôi muốn chia sẻ.
Đối với loại bài giảng dạy về tác giả văn học, chúng tôi suy nghĩ trên hệ thống của dạng bài gồm 2 phần cơ bản: Tiểu sử tác giả ( có thể trình bày tên tác giả, năm sinh, năm mất, bút danh, quê hương, gia đình, quá trình hoạt động của bản thân, trong đó chú ý tới những sự kiện liên quan đến sáng tạo văn học). Về phần tác phẩm (có thể trình bày: Quan điểm sáng tác văn học, các giai đoạn sáng tác, các tác phẩm tiêu biểu, nội dung, đắc sắc nghệ thuật, đánh giá). Hiển nhiên là tuỳ vào tác giả, tuỳ vào đối tượng cụ thể mà lựachọn những điểm nhấn quan trọng và cốt lõi nhất.
Dạy - học văn đòi hỏi thầy cô giáo có “ cây đũa thần” lựa chọn được vấn đề cốt lõi nhất để từ đó xâu chuỗi toàn bộ tác phẩm. Ví dụ như dạy - học trích đoạn trường ca “ Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm chúng tôi đã lựa chọn câu thơ: “ Đất hước của nhân dân, của ca dao thần thoại”. Bởi bản thân câu thơ này đã thâu tóm toàn bộ nội dung và đắc sắc nghệ thuật của Nguyễn Khoa Điềm. Biết lựa chọn vấn đề, chi tiết, hình ảnh, nghĩa là biết tinh giản. Hơn ai hết, người thầy giáo đồng hành cùng HS trong suốt giờ giảng phải biết làm chủ kiến thức, biết thăng hoa cảm xúc, biết gợi mở để khơi dậy khát vọng tìm tòi và đặc biệt là biết bắt đầu và kết thúc bài giảng. Khi thầy, cô giáo làm chủ tác phẩm, làm chủ giờ giảng thì qua strình dạy - học văn sẽ trở nên nhẹ nhàng, thấm thía, không ôm đồm, rất hứng khởi. Đó là một trong những cách để chúng ta không còn phải băn khoăn trước những tác phẩm dài, bài dạy dài.
(Lê Văn Vỵ)
Hang Nga @ 20:30 07/05/2009
Số lượt xem: 494
Số lượt thích:
0 người
ÔNG VĂN HIẾN KHÔNG HIỂU MÀ VẪN GÓP Ý KIẾN PHÊ PHÁN (15/04/09)
Các ý kiến mới nhất