TRIẾT HỌC HIỆN SINH
Ngay ở Pháp hiện nay cũng khó tìm được một cuốn sách viết về triết học Hiện Sinh vừa đầy đủ, vừa dễ hiểu như cuốn của Trần Thái Đỉnh, do nhà Thời Mới in năm 1967 tại Sài Gòn. Võ Phiến, lúc đó là chủ nhà xuất bản Thời Mới, ghi lại: "Hai cuốn sách bán được nhanh nhất và nhiều nhất (thời ấy) là hai cuốn liên quan đến triết học tức là cuốn Triết Học Hiện Sinh của Trần Thái Đỉnh và cuốn Những Trào Lưu Lớn Của Tư Tưởng Hiện Đại, dịch của André Maurois" (Văn Học Miền Nam Tổng Quan, Nxb Văn Nghệ, 1986). Tại sao cuốn sách best sellers năm 1967 không phải là tiểu thuyết mà lại là sách về triết học? Đó là câu hỏi cần được đặt ra. Hiện tượng này mang nhiều ý nghĩa: Phải chăng thời kỳ những năm 60-70 triết học đã đi vào đời sống thường ngày? Phải chăng các giáo sư thời ấy đã thành công ít nhiều trong việc giảng dạy môn triết ở nhà trường và đại học, họ đã bình dân hóa triết học hơn các thời kỳ khác và đó có thể cũng là một trong những lý do khiến miền Nam, sau 54, đã có những thành tựu đáng kể trong việc đổi mới văn học, với những tác giả đào sâu vào nỗi đau nội tâm, vào bi kịch phi lý của cuộc hiện sinh con người như Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền, Vũ Khắc Khoan, Nguyên Sa, Dương Nghiễm Mậu, Bùi Giáng, Trịnh Công Sơn, Huỳnh Phan Anh, Nguyễn Đình Toàn, Trần Thị NgH. v.v...
 
Tác dụng triết học vào sáng tác thời ấy, đem lại cho văn học một chiều sâu mới. Tác dụng này đã được giáo sư Nguyễn Khắc Hoạch, cựu khoa trưởng Đại Học Văn Khoa, Sài Gòn, tức nhà thơ Trần Hồng Châu nhắc đến bằng những lời sau đây: "Thời 60-70, triết học phương Tây tương đối phát triển mạnh ở miền Nam [...] Triết lý này phát triển mạnh ở đại học Pháp [sau thế chiến], sau đó bước hẳn vào đời sống, đặc biệt ở thị thành với giới trí thức và thanh niên. Dĩ nhiên sang Việt Nam, cũng đồng hoàn cảnh chiến tranh, đồng tâm lý hoang mang, chán nản và mất hướng, những hạt giống hiện sinh tha hồ nẩy nở. Nhất là lúc đó, từ nửa sau thập niên 50, có một số trí thức Việt Nam du học ở pháp và Bỉ, về nước đã phổ biến các triết thuyết Hiện Sinh, hình thái Sartre và Merleau Ponty. Cộng thêm vào đó là lý thuyết phi lý (théorie de l?absurde) của Camus, rồi tới trào lưu nhân vị, personnalisme, của E. Mounier, một hệ tư tưởng được bồi đắp và đề cao ở Việt Nam bởi những người cầm quyền đương thời, đồng tôn giáo với tác giả.
 
Khi nói trí thức du học thời đó, tôi muốn đề cập đến một vài tên tuổi quen thuộc, nhất là `tứ tru` của triều đình triết Tây tại miền Nam Việt Nam: Trần Văn Toàn và Lê Tôn Nghiêm, cả hai uyên bác và tường tận thấu đáo, Nguyễn Văn Trung sáng sủa, hệ thống và sắc bén, Trần Bích Lan Nguyên Sa tài hoa, uyển chuyển, `văn chương`. Tất cả, ít nhiều trong từng giai đoạn, đều làm công việc tông đồ có hiệu năng cho trường phái của Sartre và tư tưởng Camus. Cần ghi nhận thêm nữa là những cố gắng của triết gia thần học Bửu Dưỡng -cũng thuộc đại học Văn Khoa-, người đã sáng tác ra tữ ngữ `nhân vị` và từng đơn thương độc mã rao giảng, phổ biến triết thuyết của E. Mounier. Nhìn chung các tác giả kể trên đều có ảnh hưởng tới sinh viên, rồi từ đó lan ra giới trí thức và văn nghệ ngoài đại học, luôn luôn khao khát những sản phẩm tinh thần mới của Tây phương. Họ là những gạch nối, những người trung gian, chất súc tác không thể thiếu được trong sinh hoạt văn nghệ của thời 60-70" (phát biểu trong chương trình Văn Học Nghệ Thuật RFI tháng 3/1998, đăng lại trên báo Văn Học, California, số 147, tháng 7/1998 và in lại trong Dăm Ba Điều Nghĩ Về Văn Học Nghệ Thuật của Trần Hồng Châu, Nxb Văn Nghệ, 2001)
 
■
 
Cuốn Triết Học Hiện Sinh của Trần Thái Đỉnh mà chúng tôi muốn giới thiệu cùng bạn đọc hôm nay, là cuốn sách hiếm quý cho những bạn trẻ, muốn tìm hiểu nền triết học hiện đại của thế kỷ XX, không chỉ để thực dụng trong lãnh vực văn chương, mà còn để tìm một cách sống, một cách suy nghĩ, tìm hiểu chính mình để vượt mình.
 
Triết Học Hiện Sinh nằm trong loại sách nghiên cứu triết học của những giáo sư đại học có uy tín tại miền Nam. Đó là các giáo sư Trần Thái Đỉnh, Lê Tôn Nghiêm, Trần Văn Toàn, Nguyễn Văn Trung, Nguyên